آموزش الکترونیکی :
استفاده از کامپیوتر و اینترنت در
چند سال اخیر در کشـــــورمان
گسترش قابل ملاحظه ای داشته
و در میان کشورهای خـــاورمیانه جایگاه نخست را دارد . امــــروزه
ورود به عرصه فضای مجـــازی از همان سنین کودکی آغاز میشود
که این خود پیامـــدهای روانی،
اجتماعی ، فرهنگی و آموزشی
با ورودبه عصر ارتباطات و اطلاعات ، یکی از نهادهایی که دستخوش تغییرات اساسی شده نهاد آموزش است ، آموزش الکترونیکی بعنوان پارادایمی جدید این حوزه را متحول
ساخته،با توجــــه به قابلیت های
فراوان سیستم آموزش الکترونیکی
و حجم بالای اطلاعات درآن، و نیز تقاضای بسیار برای آموزش نظام آموزش کنونی از پاسخگویی به نیازهای همگان ناتوان است، لذا لزوم به کارگیری و اهمیت آموزش الکترونیکی بر هیچ کس پوشیده نیست ، این نوع آموزش امکان یادگیری را در هر زمینه، برای هر فرد در شرایط اجتماعی، اقتصادی ،خانوداگی و فرهنگی خاص، در هر زمان و مکانی صورت مداوم و مادام العمــــر فراهم می کند. در جهان واقعــی ما با نظام رسمی آموزش و پرورش روبرو هستیم که از مقطــــع پیش دبستانی تا پروفسورا، را در برمی گیرد، اما رایانه پا را فراتر گذاشته و امکان یادگیری را به اشکال مختلف و خارج از چارچوب یک نظام رسمی و برای همیشه ایجاد کرده است . بنابراین مسئله مهم شناخت ویژگی های این حوزه ، توجه به زیرساختها ، شیوه و چگونگی این آموزش و استفاده از رویکــــــردهای نوین می باشد.
کوهن (1970) معتقد است که مدل پیشرفت علم ، تحول از یک پارادایم به پارادایمی دیگراست و در هر حوزه فکری میتوان پارادایمی را یافت . این پارادایمها دائما در حال تغییرند ، قانونی بنام " قانون بازگشت به صفر" بر آنها حاکم بوده و بیان میکند که با تغییر یک پارادایم همه به نقطه صفر بازگشته
و همه چیز از نو آغاز می شود . افرادی یا سازمانهای موفق در پارادایم قدیم لزوما به همان میزان در پارادایم جدید موفق نخواهند بود مگر آنکه سریعتر از دیگران خود را با پارادایم جدید در حــوزه فعالیت خویش همسو سازند. فناوری اطلاعات پارادایم جدیدی است که در هر حوزه ای کاربرد دارد،
و ضمن ایجاد پارادایم های جدید پارادایم های دیگری سبب تغییر چهـــــره جهان شده و امـــــکان آموزش متناسب با نیاز های عصر حاضر را فراهم نموده است. آموزش الکترونیکی نیز بعنوان محصول فناوری و اطلاعات ، پارادایم جدیدی را در بعد آموزش و یادگیری پدید آورده است. در گذر از جامعه
صنعتی به جامعه اطلاعاتی امکان پیشرفت و جهش به سوی موقعیتی برتر میسرشده ، در این میان میزان توسعه و کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش ، مهم ترین شاخص پیشرفت و آموزش الکترونیکی مهمترین عامل جهش علمی و فرهنگی محسوب می شود. (سایت پژوهشگاه اطلاعات
و مدارک علمی ایران)
تعاریف آموزش الکترونیکی :
در " سایت پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران " آمده است که :
سایت " شرکت سخاروش " ( یادگیری الکترونیکی،1381) نوشته است: آموزش الکترونیکی می تواند
مبتنی بر دیسک فشرده ، شبکه ، اینترانت یا اینترنت باشد . آموزش الکترونیکی برای ارائه محـــتوا
از عناصر اطلاعاتی با فرمتهای متفاوت نظیر صدا، متن، انیمیشن، گرافیک، ویدئو و محیط های مجازی
و شبیه سازی شده استفاده می کند.
" الیوت مسی "( آموزش الکترونیکی،1382) می گوید: آموزش مجازی، فناوری شبکه را برای طراحی،
ا نتخاب، اداره کردن و بسط دادن آموزش بکارمی برد.
" گروه نرم افزاری تکنو سافت " ( تکنوسافت، 1382) معتقد است : آموزش الکـترونیکی به مجموعه
وسیعی از نرم افزارهای کاربردی و روش های آموزشی مبتنی بر فناوری گفته می شود که شـامل آموزش بر پایه رایانه، اینترنت و وب ، همچنین کلاس ها و دانشگاه های مجازی می باشد.
" گرگ پریست " ( آموزش الکترونیکی ،1382) آموزش مجـــازی را نوعی تشریک مسـاعی می داند
و می گوید: آموزش الکترونیکی جامع، پویا و فراگیرست. محتوایی کاملا به روز و در زمان دلخـــــواه
دارد.
بهترین منابع در دسترس در این سیستم آموزشی پیوسته کارشناسان خبره هستند.
تاریخچه آموزش الکترونیکی در جهان :
در سال 1800 میلادی آموزش از راه دور، آموزش مکاتبه ای تلقی می شد. آموزش مکـــاتبه ای که
توسط مدرسه یا موسسه های واجد شرایط اداره می شد و بین دانشجویان و اساتید از طریق نامه
نگاری ارتباط برقرار می کرد. همزمان با ایالت متحده امریکا که در زمینه آموزش از راه دور فعالیت
داشت ، کشورهای اروپایی دوره های آموزشی را قبل از سال ۱۸۴۰ به صورت جزوات خلاصه شده
آغاز کرده بودند. اولین دوره آموزش از راه دور دانشگاهی که در سال 1892 بنا شد متکی بر اداره
پست بود. در اواسط قرن بیستم برنامه های آموزشی متنوعی وجود داشت که افرادی که نمی توانستند در کلاس های متمرکز حضور یابند مخاطب آن ها بودند. با توجه به شهرت رادیو و تلویزیون آموزش دهندگان به تکنولوژی جدیدی دست یافتند که به سیستم پستی برای ارائه آموزش متکی
نبود. و بدین ترتیب مجوز اولین رادیوی آموزشی دانشگاهی در سال 1921 صادر شد که اولین پایه
شکل گیری آموزش الکترونیکی محسوب می شود. در سال 1960 با تکامل و پیشرفت رسانه ها، تکنولوژی آموزش از راه دور نیز دچار تغییر شد، و دانشگاهها با استفاده ترکیبی از ابزار چند رسـانه
- ای مالتی مدیا و ســـاختارهای اداری برای پشتیبانی آموزش از دانشجویان ثبت نام می کردند.
امروزه کـــــلاس های مجازی بدلیل وجود تکنولوژی های همگانی چون تلویزیون ، رادیو ، و هم چنین
فناوریهای جدید چون لپ تاپ دسک تاپ و شبکه های کامپیوتری رو به افزایش می باشد. مســـــلما
رادیو و تلویزیون بزرگترین تاثیر را برآموزش از راه دور داشته اند اما اینترنت و کامپیوترهای شخصی موجب بازآفرینی چهره آموزش شده اند. در سال 1980 پخش تلویزیونی با ظهور ماهواره ، خدمات
برنامه ای کابل تغییریافت و بار دیگرصنعت آموزش الکترونیکی دچارتغییر و تحول شد.
با پیدایش اینترنت اولین دروس دوره کارشناسی بصورت آنلاین توسط انستیتوی فناوری نیوجرسی
در سال 1984 ارائه شد. و تا به ا مروز آموزش الکترونیکی با تکامل بیشتر در میان کشورها جایگاه
خود را یافته و ازحوزه های مهم و مورد توجه می باشد. (سایت دانشگاه صنعتی امیرکبیر )
انواع آموزش الکترونیکی :
آموزش الکترونیکی شامل آموزش مبتنی بر رایانه ، آموزش مبتنی بر وب، ویدئو کنفرانس و سیستم
ماهواره ایست. " سایت پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران " پیرامون این اقسام نوشته است:
آموزش مبتنی بر رایانه : در این شیوه کاربر از طریق دیسک نوری یا فلاپی به محتوا دسترسیی
پیدا می کند و به صورت انفردای در زمان و مکان معین می تواند به آموزش در زمینه های مورد علاقه
خود بپردازد.
آموزش مبتنی بر وب : در این روش فراگیر با ورود به فضای اینترنت و محیط وب ، با استفاده از
سرویس های پست الکترونیکی ، چت ، و تابلوهای اعلانات با منابع آموزشی ارتباط برقرار می کند.
ویدئو کنفرانس : این روش قابلیتهایی چون استفاده از وسایل کمک آموزشی مالنند رایانه، دوربین، پروژکتور،میکروفون و برقراری ارتباط زنده میان فراگیر و متخصصین را فراهم می سازد.
سیستم ماهواره ای : این سیستم متشکل از یک هاب( فرستنده) و یک ایستگاه زمینی ( گیرنده) است، در این شیوه از یک پورژکتور، صفحه نمایش و رایانه ای که از طریق ماهواره به یک شبکه متصل
باشد استفاده می شود.
در آموزش مبتنی بر وب یا آموزش مجازی، فراگیران می توانند با استفاده از اینترنت در مرکز ثبت نام
کرده، ازمیان دروس ارائه شده انتخاب واحد نمایند و با مطالعه جزوات درسی و بهــره گیری از جلسات
درسی امتحان دهند. دراین شیوه این امکان برای مخاطب حاصل می شود که در هــر زمانی که مایل باشند
با استاد و همکلاسی های خود ارتباط برقرار کنند و با تشکیل حلقۀ گفت و گو و مباحثه به تبادل نظر بپردازند. محتویات دروس ممکن است از طریق اینترنت ،ویدئو و تصاویر دو طرفه و تعاملی ، تلویزیونهای کابلی یا ماهواره ای، لوح فشرده یا نوار ویدئویی و یا دی وی دی و یا ترکیبی از این روش ها منتـقل
شود.
مزایا و معایب :
آموزش الکترونیکی در عین این که مزیت های قابل توجهی دارد دارای برخی نواقص نیز می باشد. در
این جا به تعدادی از این مزایا و معایب اشاره می شود. همان طور که پیش از این گفته شد آمـوزش الکترونیکی برای مخاطبان مختلف با ویژگی های متفاوت کارایی های بهینه ای دارد و یادگــیری از این
گــــونه دائمی است. دیگر خصوصیات مثبت آن عبارتند از : حـــذف محدودیت های زمانی و مکانی ،
جامعیت ، پویایی و فــــراگیری، صرفه جویی در وقت و هزینه های مادی ، انعطاف پذیری ، در دسترس
بودن، اعتمـــاد به نفس بیشتر، افزایش مشارکت ، سهولت دسترسی به منابع آموزشی ، افــزایش
حق انتخاب مخاطب در تعیین دوره های آموزش و محتوا ، نامـــحدود بودن و تنوع محتوا ، محــــــوریت
کاربران و مولد بودن آن ها در زمینه دانش .
(سایت دانشگاه صنعتی امیرکبیر) : آموزش الکترونیکی دارای معایبی است که منتقدین به آن اشاره
داشته اند. بخشی از این نواقص به مرور و تا حدی مرتفع شده است، دوری از ارتباطات جمعی یکی
از این معایب است که با گسترش کاربرد ویدئو کنفرانسها، آموزش های جمعی و روش های آموزش گروهی مبتنی بر وب تا حد زیادی برطرف شده است. یکی دیگر از نواقص مطرح شده عـــدم ارتباط
چهره به چهره است که البته با پیشرفت تکنولوژی این مشکل نیز تا حدی حل شده است. وابستگی بیش از حد به تکنولوژی از دیگر ضعف های برشمرده توسط منتقدین می باشد، نباید از نظـــــــر دور
داشت که هر روش آموزشی متکی بر عناصر خاص خود است و با توجه به نوع و سطح فناوریهــای امروزی این وابستگی در ذات آموزش الکترونیکی نهفته است و تشدید نیز می شود.
نتیجه :
سواد و رسانه ارتباطی متقابل با یکدیگـــر دارند و در تئوری های مطرح شده برای پیشرفت جوامع از فاکتورهای مهم و مورد توجه هستند. یکی از کارکردهای وسایل ارتباط جمعی آموزش است ، رسانه
ها موجب افزایش سطح ســــواد و دانش افراد می شوند و از طرف دیگــر میزان دانش و تحصیلات بر چگونگی استفاده از رسانه ، میزان استفاده و نوع رسانه منتخب اثر می گذارد. در این میان رایانه به عنوان رسانه ای نوین و چند سویه امکان بیشتری را برای کسب دانش در اختیار مخاصب قرار میدهد. آموزش الکترونیکی با مزیت هایی که دارد می تواند راهگشایی به منظور کاهش شکاف آگاهی میان طبقات و اقشار مختلف یک جامعه و حتی میان جوامع شود. کشور ما نیز بعنوان کشوری پرجمعیت و جوان نمیتواند خود را از مسیری که جهان در آن قرار دارد کنار بکشد . لذا برماست که همگام با سایر کشورها از جنبه های مثبت رایانه و آموزش الکترونیکی استفادۀ بهینه کنیم و در نظر داشته باشیم
که همان طور که گفته شده درعصر حاضر باسواد بودن به معنی خواندن و نوشتن نیست بلکه سواد رایانه ای لازم است که چیزی فراتر از خواندن و نوشتن می باشد.
منابع:
www.irandoc.ac.ir://http
www.aut.ac.ir :// http
